Lên Tây Nguyên nghe CỒNG CHIÊNG

Cồng chiêng Tây Nguyên

Cồng chiêng là một loại nhạc cụ của người dân tộc Tây Nguyên, xuất hiện trong hầu hết các lễ hội ở vùng đất này. Chúng được làm bằng hợp kim đồng. Có rất nhiều loại cồng chiêng to, nhỏ khác nhau, đủ loại kích cỡ có đường kính từ 20cm – 120cm.

Một bộ cồng chiêng của người dân tộc có thể có từ 2 đến 20 chiếc. Thường, họ ít khi phân biệt chiếc nào là cồng, chiếc nào là chiêng. Nhưng thường, cồng là khối hình tròn có cái núm, chiêng là loại không có núm.

Bạn có biết để tạo nên một bộ cồng chiêng thì quan trọng nhất là ở giai đoạn nào không? Chẳng phải là lúc đúc chiêng đâu mà là lúc căn chỉnh âm thanh đó. Bởi vì, chiêng của mỗi dân tộc đều có những âm thanh riêng biệt. Ví như cồng chiêng của tộc Êđê nghe sôi động, giai điệu trầm lắng là của tộc Bana trầm lắng, còn điệu nhạc của người Cơho lại khoan thai và đầy ngẫu hứng… Nên khi cồng chiêng được tạo thành thì sẽ có một người thợ gò, sửa để chỉnh âm thanh phù hợp với từng dân tộc. Chỉ bằng một cái búa nhỏ, một cái đe, họ gõ vòng quanh núm tròn hoặc tâm điểm của từng chiếc cồng chiêng để điều chỉnh độ dày, mỏng. Chính sự dày mỏng trên từng điểm của cồng chiêng sẽ tạo nên những sóng âm khác nhau đó.

Bạn có thể dùng dùi hoặc nắm tay gõ (đánh) vào cồng chiêng để tạo nên âm thanh. Nhưng cái sự tạo âm thành này không phải tự nhiên mà làm được đâu nha. Trước hết là phải am hiểu các điệu cồng chiêng của từng tộc người rồi còn phải học kỹ thuật đánh nhịp, ngắt nhịp nữa đó.

Một không gian văn hóa lễ hội

Mỗi tộc người có rất nhiều bộ cồng chiêng, mỗi bộ cồng chiêng đều gắn liền với các tín ngưỡng về các vị thần. Sau khi gò âm hoàn chỉnh một chiếc (hay một bộ) cồng chiêng, người ta làm lễ cúng bái để mời mọc các vị thần về trú ngụ trong ấy. Người dân tộc quan niệm, cồng chiêng để càng lâu đời thì sức mạnh của các vị thần trong ấy càng lớn. Vì thế nó không chỉ là của cải thiên về vật chất mà còn là của cải tinh thần của người dân tộc, mang ý nghĩa hết sức thiêng liêng.

Người dân tộc sử dụng cồng chiêng như là một thứ ngôn ngữ bằng âm thanh, “đối thoại” với tổ tiên và thần linh để cầu xin, bày tỏ ước muốn, lòng biết ơn… của mình. Bởi thể, trong các không gian văn hóa lễ hội, cồng chiêng luôn hiện diện với vai trò hết sức quan trọng. Từ lễ cưới, bỏ mả, đâm trâu, lễ mừng được mùa… đều không thể thiếu những âm thanh của cồng chiêng (kể cả những sinh hoạt ngày thường như đi săn, làm rẫy…)

Trong buổi lễ hội, các nhạc công sắp thành hàng, mỗi nhạc công mang một chiếc cồng chiêng. Đi đầu là trống, sau đó là theo thứ tự chiêng cồng có âm trầm trước rồi mới đến chiêng cồng có âm cao. Nhạc công vừa đánh chiêng vừa nhún nhảy theo âm thanh của chiêng cồng rồi đi thành một vòng tròn. Ở giữa vòng tròn luôn có những vật thiêng, nơi các thần linh ngự trị, thường là cây nêu, nhà mồ hoặc con trâu dùng để hiến sinh.

Theo quan niệm của đồng bào dân tộc thiểu số, đi thành vòng tròn là để tiếng chiêng cồng đều tập trung về vật thiêng, khoảng cách bằng nhau từ vật thiêng đến người nhạc công giúp cho thần linh không thể bỏ sót thanh âm của bất kỳ cái chiêng nào.

Chính nét đẹp trong giai điệu, trong tín ngưỡng, trong cách thức sinh hoạt cộng đồng của cồng chiêng Tây nguyên đã tạo một không gian văn hóa cồng chiêng độc đáo, riêng biệt của các tộc người miền núi nói riêng, và của văn hóa Việt Nam nói chung.

Với một không gian căn hóa cồng chiêng đầy lý thú, mê hoặc như vậy, ngày 25 – 11 – 2005, UNESSCO đã chính thức công nhận “Văn hóa cồng chiêng các dân tộc Tây Nguyên – Việt Nam” là kiệt tác di sản phi vật thể và truyền khẩu của Thế giới! (woa, oách quá chừng!)

Bạn muốn biết thêm về CỒNG CHIÊN Tây Nguyên thì mời bạn đón đọc Thần Đồng Mỹ Thuật 22: Mặt nạ trừ gian.

Categories: Cửa sổ hội họa | Tags: , , , | Leave a comment

Post navigation

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

%d bloggers like this: